حس مکان در گردشگری

راضیه ربانی

جعفر باپیری

1401

اول

256

وزیری

شومیز

هنگامی که سفر می­‌کنید و با افراد محلی صحبت می‌­کنید، یکی از اولین سؤالاتی که از شما می‌­پرسند این است که اهل کجایی؟ و بعد اینکه آیا اینجا را دوست دارید؟ بنابراین مکان، بخش جدایی‌ناپذیر گردشگری است. گردشگری و اوقات فراغت، گام‌­هایی هستند به‌منظور تداوم تحرک و پویایی انسان. در گردشگری، تقریباً تمام مسائل را می‌­توان در تعاملات انسان-مکان و روابط انسان-مکان، ردیابی کرد. در این میان، حس مکان، مفهومی از مکان است که با معنای عمیق و شخصی، اشباع شده و نشان می‌­دهد که افراد چگونه مکان را درک، ارائه و دریافت می­‌کنند، چگونه مکان تبلیغ می­‌شود و به­‌ویژه به‌کمک صنعت گردشگری، به دیگران منتقل می‌شود. حس مکان که به آن دلبستگی به مکان و احساسات جامعه نیز می‌گویند، در مطالعات گردشگری مورد توجه زیادی قرار گرفته است، زیرا به گردشگری کمک می‌کند و نیز تحت تأثیر آن قرار می­گیرد. حس مکان، موضوع بااهمیتی است، هم برای کسانی که در یک مکان زندگی می‌­کنند و هم برای کسانی که آن مکان را بازدید می‌­کنند.

جهت‌­گیری­های گردشگرمحور درمورد حس مکان بر روابط گردشگر با مکان و همچنین بازاریابی و برندسازی مکان تمرکز دارد. از منظر مقصد، ارتباط ساکنان با مکان باتوجه‌به نحوۀ واکنش افراد و جوامع به تغییرات ناشی از گردشگری یا عوامل دیگر نظیر تغییرات آب­‌وهوا دارای اهمیت است. این پاسخ‌ها/ واکنش‌ها همچنین به‌دلیل تبدیل شدن ساکنان به گردشگر بسیار حیاتی‌اند و بنابراین تغییرات در محیط خانه و نحوۀ درک مکان نیز بر رفتار سفر گردشگران تأثیر می‌گذارد. جالب توجه است که در کتاب حس مکان در گردشگری با تمام این موضوعات آشنا می‌شویم.

کتـاب حس مکان در گردشگری در هفت فصل تدوین شده است. فصل اول مهم‌ترین فصل کتاب است که در آن، کلیات و مفاهیم حس مکان معرفی شده‌اند. درواقع، مباحث فصل اول، زیربنایی هستند برای درک فصول بعد. شش فصل بعد، شامل حس روایتی مکان، حس اقتصادی مکان، تبیین حس مکان و هویت مکان، حس مذهبی مکان، ماهیت پویای حس مکان و در آخر، حس مکان تجربیات گردشگری مجازی است.

کتاب حس مکان در گردشگری تعدادی از موضوعات نوظهـور مربـوط بـه حس مکان را بررسی می‌­کند؛ موضوعاتی که کمتر به آنها توجه شده اسـت. این کتاب همچنین، همراه با گسترش دامنۀ پژوهش­‌های گردشـگری، بـه جنبـه­‌هـای نـوین پرداخته و مسائلی نظیر حس مرتبط با تغییرات زیست­‌محیطی، دنیای مجازی و پویایی‌‌ها درهنگام رخ دادن یک فاجعه را بررسی می‌کند.

علاوه‌بر موارد فوق، نویسندۀ کتاب تـلاش کرده، در عین اختصار، هریک از مفـاهیم را بـه‌طـور جـامع توضـیح داده و به درک­پذیری بالای متن کمک کند. در آخر نیز در کتاب حس مکان در گردشگری از محتوای بصری شامل عکس‌­­ها، نمودارها و همچنین مطالعات موردی به همراه مصادیق فراوان استفاده شده است تا خواننده را به تأمل بیشتر دربارۀ این مباحث تشویق کند.

دکتر راضیه ربانی مدرس گردشگری و پژوهشگر در این حوزه است. او کارشناسی ­ارشد خود را در رشتۀ مدیریت جهانگری از دانشگاه هنر اصفهان و دکتـری خـود را در رشتۀ گردشگری از دانشگاه علامه‌طباطبایی تهران اخذ کرده اسـت. دکتـر ربانی، متـرجم و مؤلف 4 عنـوان کتـاب در حـوزۀ گردشـگری است. از تألیفات ایشان می‌­توان به کتاب بوم­گردی و اقامت‌گاه‌­های دوستدار طبیعت و بازآفرینی شهری با رویکرد گردشگری اشـاره کرد. کتاب­‌های حس مکان در گردشگری و اقتصاد تجربه و گردشگری را نیز خانم ربانی، ترجمه و تألیف کرده‌اند. حوزه‌­های تحقیقاتی موردعلاقۀ او در زمینه‌­هایی نظیر گردشگری کم­‌شتاب، رویکرد کارآفرینی، آموزش گرشگری، تجربه‌­محوری و گردشگری نسل سوم، بوم­گردی، و فضاهای خلاق و گردشگری هوشمند است. دکتر ربانی در تدوین چندین طرح توسعۀ گردشگری روستایی در استان اصفهان نیز نقـش داشته است.

فصل 1: کلیات و مفاهیم حس مکان

فصل 2: داستان‌های مکان: حس روایتی مکان

فصل 3: حس اقتصادی مکان

فصل 4: حس مکان و هویت مکان

فصل 5: حس مذهبی مکان

فصل 6: ماهیت پویای حس مکان

فصل 7: حس مکان تجربیات گردشگری مجازی